De Veenmol

Dieren op ons park - De Egel - De Mol - Veenmol - Vlinders - Kikkers - Slakken - Vogels

Eind april wiedde ik onkruid in mijn moestuintje en mijn oog werd gevangen door een bewegend stukje aarde. Toen ik het beter bekeek, zag ik een krekelachtig achterlijf dat heftig zijn best deed om de losgewoelde omringende aarde omhoog en over de rand van het gegraven veenmolgat te werpen. Ik herkende het als de veenmol waarvan ik een paar jaar eerder met mijn jonge neef het karkas had gevonden, of zou het het vervelde stadium geweest zijn van dit insect? Op internet ging ik op jacht naar meer informatie. Deze veenmol (Gryllotalpa gryllotalpa), ook wel molkrekel of aardkreeft genoemd, is een insect van 4 à 5 cm met stevige graafpoten. Hij is verwant aan de krekel. Het lichaam is bruin van kleur en fluweelachtig behaard. Het dier heeft twee paar vleugels: de voorvleugels reiken tot halverwege het achterlijf en de achtervleugels tot aan of voorbij de achterlijfspunt. Net als sprinkhanen en krekels zingen de mannetjes van de veenmol om vrouwtjes te lokken. Dit zingen bestaat uit een luid, laag en monotoon trillen, dat minutenlang wordt aangehouden. Veenmollen zingen op warme voorjaarsavonden vanuit de ingang van een holletje in de grond, vanaf de schemering tot diep in de nacht. De zang van de veenmol kan verward worden met die van de rugstreeppad en de nachtzwaluw.

De veenmol leeft bij voorkeur in losse, humusrijke bodem. In Nederland heeft hij een voorkeur voor veengronden. Hij eet hoofdzakelijk ongewervelde bodemdieren zoals insectenlarven en regenwormen, maar ook plantenwortels. Het vrouwtje van de veenmol legt eitjes in een ondergronds holletje ter grootte van een kippenei. Jonge veenmollen blijven twee tot drie weken in het nest en worden verzorgd door hun moeder. Zij schraapt de nestwanden af en zorgt zo dat er steeds verse humus en plantenwortels beschikbaar zijn als voedsel. Het duurt in Nederland minstens 500 dagen tot de veenmollen volwassen zijn. Volwassen veenmollen worden tussen de 70 en 600 dagen oud. Je kunt veenmollen dus gedurende het hele jaar tegenkomen. In het voorjaar zijn ze echter het makkelijkst te vinden, omdat dan de mannetjes zingen.

De veenmol is van alle markten thuis. Net als een echte mol kan hij uitstekend zwemmen en in zijn een centimeter wijde gang snel vooruit en achteruit lopen. In de achteruit dienen de staartdraden als voelsprieten. Hij kan niet alleen graven, maar ook vliegen, zij het laag boven de grond. Dat doet hij het meest in de paartijd in mei en begin juni.

De veenmol komt voor in het westen van Nederland; met name in Zuid-Holland en Zeeland, is de veenmol vrij algemeen. Elders is het een zeldzame soort, die op veel plaatsen verdwenen is en daarom op de Rode Lijst staat in de categorie ‘kwetsbaar’. De voornaamste bedreiging voor de veenmol is verdroging van zijn leefgebieden. Ook is de soort gevoelig voor het gebruik van insecticiden.

veenmol2Is de veenmol schadelijk?
Doordat de veenmol soms plantenwortels eet, kan hij enige schade aanrichten in moestuintjes. Ze maken echte mollenritten vlak onder het aardoppervlak en richten daarmee meer schade aan dan door vraat aan planten, die beperkt blijft tot het afbijten van wortels die bij het graven de weg versperren. Hij eet insectenlarven, in de bodem levende rupsen, ritnaalden, engerlingen, vlinderpoppen, oorwormen, regenwormen, kevers e.d. en dat is nuttig in de tuin, alleen gaat de veenmol daarbij niet omzichtig te werk. Met zijn gegraaf woelt hij jonge plantjes om en knaagt ook aan het wortelgestel van de planten. Meestal valt deze schade erg mee en weegt de aanwezigheid van zo’n mooi en zeldzaam dier ruimschoots op tegen een knol of worteltje minder.

Veenmollen zijn de laatste tientallen jaren in aantal achteruitgegaan. Ze zijn landelijk redelijk zeldzaam, staan nu op de Rode lijst als kwetsbare diersoort en zijn nu via de Flora en Faunawet wettelijk beschermd. Belangrijkste bedreiging is verdroging van hun leefgebied. Verder is door verstedelijking veel geschikt biotoop afgenomen. Veenmollen zijn gevoelig voor intensief agrarisch beheer m.n. gebruik van insecticiden. Ze worden ook wel met de hand bestreden; tuinders zien de veenmol liever dood dan levend. Niet professionele tuinders gedogen dat de veenmol wel eens een worteltje of meer ‘trekt.’

Tolereer de veenmol!
Wanneer u de veenmol een plekje in uw moestuin gunt of probeert om op diervriendelijke wijze de veenmol op afstand te houden zijn hieronder een paar tips:
1.Gebruik nooit verlopen olie, slak­kenkorrels of insecticiden tegen de veenmol; bedenk dat de veenmol ook schadelijke insecten opruimt. Boven­dien doodt gif ook nuttige insecten
2.Planten van peen lokt veenmollen, omdat zij hieronder graag een nest bouwen. Daar waar de nesten zich bevinden kleurt het loof geel. De veen­mol houdt net als de meeste tuinders van ‘zwarte grond’; de plek wordt door de veenmol kaal gewied doordat het de stengel of wortels doorknaagt
3.Breng tegen de winter hoopjes broei­mest of compost aan; hieronder over­winteren de veenmollen in de grond
4.Breng een tijdelijke beschoeiing van planken aan rond plantbedden: mini­maal 20 cm. diep of plant het plant­goed in afzonderlijke plastic potjes zonder bodem
5.Plaats valpotjes in de loop van de veenmolgangen  5 cm. onder het bodemoppervlak ingraven; gevangen dieren naar elders verplaatsen

Door: Liesbeth Kooistra, tuin 13
Bronnen www.science.naturalis.nl en www.nvwk.nl/

Copyright © 2015 Tuinpark V.A.T.-Sloten - Vereniging Amateur Tuinders - etoro review.
Copyright © 2016 Tuinpark V.A.T.-Sloten - Vereniging Amateur Tuinders - Mascha van Kampen.